Bát Trạch (nghĩa là "tám trạch") là trường phái xem hướng nhà phổ biến nhất ở Việt Nam. Trường phái này dựa trên tám quẻ của Bát Quái, ứng với tám hướng, rồi gắn mỗi người với một cung mệnh (còn gọi là cung phi) tính theo năm sinh và giới tính. Từ cung mệnh, người xưa suy ra bốn hướng được xem là tốt và bốn hướng nên tránh cho người đó.
Nói cách khác, Bát Trạch không nói "hướng nào tốt cho mọi nhà", mà nói "hướng nào hợp với gia chủ này". Vì vậy cùng một ngôi nhà, hai người khác tuổi có thể được khuyên chọn hai hướng khác nhau.
Tám quẻ chia thành hai nhóm: bốn quẻ thuộc Đông Tứ và bốn quẻ thuộc Tây Tứ. Người thuộc nhóm nào thì hợp với các hướng của nhóm đó.
| Quẻ | Hướng | Ngũ hành | Nhóm |
|---|---|---|---|
| Khảm | Bắc | Thủy | Đông Tứ Mệnh |
| Ly | Nam | Hỏa | Đông Tứ Mệnh |
| Chấn | Đông | Mộc | Đông Tứ Mệnh |
| Tốn | Đông Nam | Mộc | Đông Tứ Mệnh |
| Càn | Tây Bắc | Kim | Tây Tứ Mệnh |
| Khôn | Tây Nam | Thổ | Tây Tứ Mệnh |
| Cấn | Đông Bắc | Thổ | Tây Tứ Mệnh |
| Đoài | Tây | Kim | Tây Tứ Mệnh |
Để tính cung mệnh, trước hết cần lấy năm sinh âm lịch. Người sinh vào khoảng tháng Giêng dương lịch, trước Tết Nguyên Đán, thì tính theo năm âm lịch của năm trước. Sau đó lấy hai số cuối của năm sinh để tính theo bảng dưới đây; số dư bằng 0 được tính là 9.
| Đối tượng | Cách tính (chia cho 9, lấy số dư) |
|---|---|
| Nam sinh trước năm 2000 | 100 − hai số cuối của năm sinh |
| Nữ sinh trước năm 2000 | hai số cuối của năm sinh − 4 |
| Nam sinh từ năm 2000 | 99 − hai số cuối của năm sinh |
| Nữ sinh từ năm 2000 | hai số cuối của năm sinh + 6 |
Số dư tìm được ứng với cung mệnh như sau:
| Số dư | Cung mệnh |
|---|---|
| 1 | Khảm |
| 2 | Khôn |
| 3 | Chấn |
| 4 | Tốn |
| 5 | Nam: Khôn — Nữ: Cấn |
| 6 | Càn |
| 7 | Đoài |
| 8 | Cấn |
| 9 | Ly |
100 − 80 = 20. Lấy 20 chia 9 được số dư 2, ứng với cung Khôn — thuộc Tây Tứ Mệnh.
90 − 4 = 86. Lấy 86 chia 9 được số dư 5. Với nữ, số 5 tính là cung Cấn — thuộc Tây Tứ Mệnh.
Không chỉ người mà ngôi nhà cũng được xếp vào Đông Tứ Trạch hoặc Tây Tứ Trạch, tùy theo hướng của nhà. Nguyên tắc cổ điển của Bát Trạch là người nào hợp nhà đó: Đông Tứ Mệnh hợp với nhà Đông Tứ Trạch, Tây Tứ Mệnh hợp với nhà Tây Tứ Trạch.
| Nhóm mệnh | Hướng nên chọn | Hướng nên tránh |
|---|---|---|
| Đông Tứ Mệnh (Khảm, Ly, Chấn, Tốn) | Bắc, Nam, Đông, Đông Nam | Tây, Tây Bắc, Đông Bắc, Tây Nam |
| Tây Tứ Mệnh (Càn, Khôn, Cấn, Đoài) | Tây, Tây Bắc, Đông Bắc, Tây Nam | Bắc, Nam, Đông, Đông Nam |
Khi hai vợ chồng thuộc hai nhóm khác nhau, dân gian thường ưu tiên theo người đứng tên, người trụ cột của gia đình, hoặc chọn hướng tốt chung cho cả hai nếu có. Để biết từng hướng cụ thể tốt ở mức nào cho từng cung mệnh, bạn có thể xem bài 8 hướng nhà.
Bát Trạch là một trong nhiều cách xem nhà. Thông thường người Việt còn xét thêm tuổi làm nhà, địa thế, ánh sáng, thông gió, thước Lỗ Ban và hoàn cảnh thực tế của gia đình. Vì vậy không nên chỉ dựa vào một yếu tố mà bỏ qua nhu cầu sử dụng và điều kiện của căn nhà.
* Nội dung mang tính tham khảo văn hóa - phong tục; cách tính có thể khác nhau đôi chút giữa các sách và trường phái.