Lỗ Ban (tên thật là Công Thâu Ban) là một người thợ tài hoa sống vào thời Xuân Thu ở nước Lỗ bên Trung Hoa, được thợ mộc và thợ xây nhiều nước Á Đông tôn làm tổ nghề. Cái tên của ông gắn với một loại thước đặc biệt: thước Lỗ Ban, dùng để chọn kích thước cho các hạng mục trong nhà sao cho rơi vào những khoảng "tốt".
Nguyên tắc rất đơn giản: thước được chia thành nhiều khoảng đều nhau, mỗi khoảng là một cung có tên và ý nghĩa riêng, tốt hoặc xấu. Số đo của cửa, giường hay bàn thờ rơi vào cung nào thì được đọc theo cung đó.
Có ba loại thước thường dùng, mỗi loại dành cho một nhóm đồ vật. Các số liệu dưới đây là bảng tra phổ biến; các sách khác nhau có thể ghi chép chênh lệch đôi chút.
| Loại thước | Chiều dài | Dùng để đo | Các cung |
|---|---|---|---|
| Thông thủy | 52,2 cm | Cửa đi, cửa sổ, giếng trời | 8 cung: Quý Nhân, Hiểm Họa, Thiên Tai, Thiên Tài, Nhân Lộc, Cô Độc, Thiên Tặc, Tể Tướng |
| Dương trạch | 42,9 cm | Bếp, bàn ghế, giường, tủ | 8 cung: Tài, Bệnh, Ly, Nghĩa, Quan, Kiếp, Hại, Bản |
| Âm phần | 38,8 cm | Bàn thờ, tủ thờ, bia, mộ | 10 cung: Đinh, Hại, Vượng, Khổ, Nghĩa, Quan, Tử, Hưng, Thất, Tài |
Tốt: Quý Nhân (có người giúp đỡ), Thiên Tài (tài lộc), Nhân Lộc (phúc lộc), Tể Tướng (công danh).
Xấu: Hiểm Họa, Thiên Tai, Cô Độc, Thiên Tặc.
Tốt: Tài (tiền của), Nghĩa (hòa thuận), Quan (công danh), Bản (ổn định, bình an).
Xấu: Bệnh, Ly, Kiếp, Hại.
Tốt: Đinh (con cháu), Vượng, Nghĩa, Quan, Hưng, Tài.
Xấu: Hại, Khổ, Tử, Thất.
Cách đọc số đo gồm ba bước:
Thước 52,2 cm có 8 cung, mỗi cung dài khoảng 6,5 cm. Lấy 81 chia 52,2 được phần dư 28,8 cm. 28,8 cm nằm trong cung thứ 5 là Nhân Lộc, một cung tốt.
Nên chọn số đo nằm giữa cung tốt thay vì sát ranh giới giữa hai cung, vì chỉ lệch một vài mm khi thi công là có thể sang cung bên cạnh.
* Nội dung mang tính tham khảo văn hóa - phong tục; số liệu có thể khác nhau tùy nguồn.